Serebral Palsi

Serebral Palsi (beyin felci), bebeklikte ya da çocukluk çağının başlarında ortaya çıkan ve vücut hareketlerini ve kas koordinasyonunu kalıcı şekilde etkileyen, fakat zaman içinde kötüleşme sergilemeyen bir dizi nörolojik bozukluktan herhangi birini tanımlamak için kullanılan bir terimdir.

 

Serebral palsi kas hareketlerini etkilemekle birlikte, kaslardaki ya da sinirlerdeki bir problemden kaynaklanmaz. Beynin, kas hareketlerini kontrol eden bölgelerinde söz konusu olan anormalliklerden kaynaklanır. Serebral palsi görülen çocukların çoğunluğu bu bozuklukla doğar, ancak bozukluk aylar ya da yıllarca tespit edilemeyebilir.

Serebral palsi doğumdan önce, doğum sırasında ya da doğumdan kısa süre sonra meydana gelen beyin hasarından kaynaklanır. Çoğu vakada beyin hasarına neyin neden olduğunu ya da ne yapılsaydı hasarın önlenmiş olacağını hiç kimse bilemez.

 

Bazen bebeğin beynindeki hasar, bebek henüz anne karnındayken meydana gelir. Hasar bir enfeksiyondan ya da annenin zarar gördüğü bir kazadan kaynaklanmış olabilir. Annede söz konusu olan yüksek kan basıncı ya da diyabet gibi tıbbi problemler de bebekte sorunlara sebep olabilir. Doğum sırasında bebeğin yeterli oksijen alamaması ya da doğumun zor gerçekleşmesi sonucu bebeğin beyninde hasar meydana gelmesi gibi problemler yaşanabilir. Doğum sonrası problemler, bebek aşırı erken doğduğu (prematüre doğum) ve bedeni anne karnının dışında yaşamaya hazır olmadığı takdirde görülebilir. Beyin doğumdan sonra da gelişmeye devam ettiğinden, doğru zamanda doğan bebeklerin beyninde bile beyin hasarına yol açan enfeksiyonlar ya da kanamalar görülebilir.

Serebral palsinin (SP) ilk belirtileri genellikle çocuk 3 yaşına gelmeden önce ortaya çıkar. En yaygın olanları istemli hareketler sırasında kas koordinasyonu eksikliği (ataksi); kaslarda katılık ya da sıkılık ve abartılı refleksler (spastisite); tek ayağını ya da bacağını sürüyerek yürüme; ayak uçlarında yürüme, eğilerek yürüme ya da makaslayarak yürüme; aşırı katı ya da aşırı gevşek kas tonusudur.

 

Çocukların küçük bir bölümünde serebral palsi, yaşamın ilk birkaç ayında ya da yılında meydana gelen beyin hasarı, bakteriyel menenjit veya viral ensefalit gibi beyin enfeksiyonları ya da trafik kazası, düşme gibi sebeplere bağlı kafa yaralanmaları sonucu ortaya çıkar.

Doktorlar bebeğinizin motor becerilerini test eder ve anne ile bebeğin tıbbi geçmişini yakından değerlendirirler. Risk gördüğü durumlarda çocuk nöroloğuna sevk edilir. Çocuk nöroloğunuz gerekli nörolojik muayene ve testler sonucunda size doğru bilgiyi verecektir.

 

Erken tanı ya da risk çok önemlidir, Serebral palsi ilerleyici değildir ancak hareket kabiliyetinin azlığına bağlı olarak motor becerilerde gerilik ve kas iskelet sistemi bozuklukları görülebilir. Erken dönemde doğru terapi teknikleri ile çocuğumuzun hareket kabiliyetini geliştirmek ve kas iskelet sistemini korumak mümkündür.

Spastik Serebral Palsi

 

Kas tonusunun aşırı yüksek ya da aşırı sıkı olduğu durumunda serebral palsinin tipini belirtmek için spastik terimi kullanılır. Spastik SP’li çocuklar, kasları aşırı sert olduğundan, sert ve ani hareketler yaparlar. Bir konumdan diğerine geçmek ya da ellerindeki bir şeyi bırakmak konusunda genellikle güçlük yaşarlar. Bu, serebral palsinin en yaygın tipidir.

 

a.Tetraparezi

 

Bir çocuğun dört uzvunun tümünde, her iki kolunda ve her iki bacağında birden, serebral palsi görüldüğünde bu durum tetraparezi olarak adlandırılır. Tetraparezi görülen çocuklar genellikle kollarının ve bacaklarının yanı sıra, vücutlarının tüm bölümlerini, yüzlerini ve gövdelerini hareket ettirmekte de güçlük çeker ve bir tekerlekli sandalyeye gereksinim duyabilirler. Yüzlerindeki ve üst bedenlerindeki kasları kontrol etmekte zorlandıklarından, konuşma ve yemek yeme konusunda da sıkıntı yaşarlar.
b.Hemiparezi

 

Hemipleji çocuğun bedeninin tek tarafını etkileyen SP anlamına gelir. Hemi, yarım anlamına gelir ve dolayısıyla sağ kol ve sağ bacakta ya da sol kol ve sol bacakta bu problem görülür. Çocuğun bedeninin diğer tarafı düzgün işlev gösterir. Hemiplejili pek çok çocuk yürüyebilir ve koşabilir, fakat yürüyüşleri veya koşuları biraz garip görünebilir ya da aksayabilirler.
c.Diparezi

 

Bazı çocuklarda serebral palsi sadece bacakları etkiler ya da bacaklarında kollarındakine kıyasla çok daha ciddidir. Bu durum diparezi olarak adlandırılır. Di, iki anlamına gelir ve dolayısıyla diparezi yalnızca iki alt uzuv etkilenir. Tahmin edebileceğiniz gibi diparezili çocuklar bacaklarını kullanmakta güçlük yaşarlar ve bu nedenle yürümek ve koşmak onlar için zor olabilir. Üst gövdeleri genellikle etkilenmediğinden kendilerini dik tutma becerileri yüksektir ve kollarını ve ellerini iyi kullanırlar. Bir kişinin kollarında SP görülüp bacaklarında görülmemesinin mümkün olup olmadığını merak edebilirsiniz. Bu durum bazen ortaya çıkar ama çok çok enderdir.

Düşük kas tonüsü ve zayıf hareket koordinasyonu, ataksik serebral palsi olarak tanımlanır. Ataksik SP’li çocuklar dengesiz ve titrek görünürler. Özellikle de yazı yazmak, sayfayı çevirmek ya da makasla bir şey kesmek gibi işler yapmaya çalışırlarken, yaşlı insanlarda görmüş olabileceğiniz tremorlara benzer titremeler yaşarlar. Ayrıca, denge kurma becerileri de genelde çok zayıftır ve yürürlerken oldukça dengesiz görünebilirler. Titremeler ve kaslarını koordine etmek konusunda yaşadıkları problemler nedeniyle, ataksik serebral palsi görülen çocukların yazmayı bitirmeleri ya da sanat projelerini tamamlamaları daha uzun sürebilir.

Atetoid terimi kas tonüsünün değişkenlik sergilediği ve bazen aşırı yüksek, bazense aşırı düşük olduğu serebral palsi tipini tanımlamak için kullanılır. Atetoid serebral palsili çocuklar oturmak ya da yürümek için dik, kendilerini sabit bir pozisyonda tutmak konusunda güçlük yaşarlar ve genellikle yüzlerinde, kollarında ve üst bedenlerinde aslında yapmayı amaçlamadıkları çok sayıda hareket (rasgele, istemsiz hareketler) gözlemlenir. Bu hareketler genellikle büyüktür. Atetoid SP’li bazı çocuklar için ellerini belirli bir noktaya getirmek (örneğin burunlarını kaşımak ya da bir bardağa uzanmak için) çok fazla çaba ve konsantrasyon gerektirebilir. Değişken tonusleri ve pozisyonlarını korumakta yaşadıkları sorun nedeniyle nesneleri (diş fırçası, çatal ya da kalem gibi) ellerinde tutamayabilirler.

Kas tonusu bazı kaslarda aşırı düşük, bazılarında ise aşırı yüksek olduğunda serebral palsinin tipi, karma olarak adlandırılır.

 

Kas tonuslerinin farklı tipte olmasının yanı sıra, SP’li çocukların vücutlarının SP’den etkilenen bölümleri de karma bir yapı gösterir. Bu, beyinlerinin hangi kısmının hasar gördüğüne ve hasarın ne kadar büyük olduğuna da bağlıdır.

Serebral palsinin tamamen iyileştirilmesi mümkün değildir, fakat tedavi genellikle çocuğun becerilerini geliştirir. Yetersizlikleri doğru şekilde tedavi edildiği takdirde, pek çok çocuk normale yakın bir yetişkin yaşamı sürebilir.

 

Genel olarak, tedavi ne kadar erken başlarsa çocukların gelişimsel yetersizliklerinin üstesinden gelme şansları ya da onları zorlayan görevlerin altından kalkmak için yeni yollar öğrenme şansları o kadar yüksek olur. Tedavi muhakkak konusunda uzman bir ekiple devam ettirilmelidir. Ekipte çocuk doktoru, çocuk nöroloğu, fizyoterapist, özel eğitim öğretmeni, konuşma terapisti, psikolog olmalıdır .

Serebral palsili çocuklar kas hareketlerini kontrol etmekle ilgili problemlere ek olarak başka bazı problemler de yaşayabilirler. Bu problemlerin çoğu serebral palsiye neden olanla aynı beyin hasarından kaynaklanır.

 

Konuşma ve Yemek Yeme

 

Serebral palsi kişinin kollarını ve bacaklarını hareket ettirme şeklini etkilediği gibi, yüzünü, ağzını ve başını hareket ettirme şeklini de etkileyebilir. Bu durum kişinin anlaşılır konuşmasını ve yiyecekleri ısırmasını, çiğnemesini ve yutmasını güçleştirebilir. SP’li biriyle karşılaştığınızda konuşmasının güç anlaşıldığını ya da yalnızca birkaç kelime söyleyebilmek için çok fazla çaba sarf ediyor göründüğünü fark edebilirsiniz. Bunun sebebi dudaklarını, çenesini ve dilini sizin kadar hızlı hareket ettirememesidir. Ayrıca, ses çıkarmak için solunum akışını kontrol etmek konusunda da sorun yaşıyor olabilir.

 

Vücudumuzun tüm bu bölümleri konuşma eylemi açısından önem taşır.

Şunu deneyin: Bir g sesi çıkarın (gah deyin). Bunu yapmak için dilinizi geri çekmeniz ve dilinizin arka kısmını ağzınızın üst kısmına (damağınıza) değdirmeniz gerekir. Ardından çok az nefes vermeli, fakat ses çıkarmaya hazır olana kadar nefesinizi tamamen bırakmamalısınız. Gah derken dilinizin aşağı inmesine izin verirsiniz ve bu sırada bir yandan nefesinizi verirken bir yandan da ses üretirsiniz. Vay canına! Tek bir ses çıkarmak için ne kadar fazla şey yapmak gerekiyor. Tam bir kelime ya da cümle söylemek için yapmanız gereken tüm o hareketleri düşünün. Şimdi de dilinizi, dudaklarınızı ve soluğunuzu kontrol etmekte güçlük yaşıyor olsanız sesler çıkarmak ve sözcüklerle konuşmak nasıl bir şey olurdu hayal edin!

 

Serebral palsili çocukların çoğunda görülen konuşma problemi disartri olarak adlandırılır. Bu, konuşma için gerekli olan kasları kontrol ve koordine etmenin onlar için zor olduğu anlamına gelir. Konuşmaları çok yavaş ve peltek olabilir ve konuşmaya çalıştıklarında yüzleri biraz komik görünebilir. Ayrıca bazı çocukların sesi farklı çıkabilir. Konuşma problemlerine sahip bir SP’liyle karşılaşırsanız konuşurlarken onları çok dikkatli dinlemeye çalışın ve söyledikleri bir şeyi anlayamazsanız bunu onlara söylemekten korkmayın. Çoğu insan onları anlamadığınız halde anlamış gibi yapmanızdansa, söylediği şeyi tekrar etmeyi ya da farklı bir yolla iletişim kurmayı (belki de yazarak ya da göstererek) tercih eder.

 

Konuşmada rol oynayan kasların birçoğunu yemek yerken de kullanırsınız. SP’li bazı çocuklar çiğneme ve içmekte zorlanabilirler. Hatta yutma güçlüğü de yaşayabilirler.

 

 

Öğrenme Problemleri

 

Serebral palsili çocukların yaklaşık dörtte biri ile yarısı öğrenme problemine de sahiptir. Bu problem bir öğrenme güçlüğü olabilir ve çocuk okulda bir veya iki alanda sorun yaşarken diğer konuları kolaylıkla öğrenebilir ya da söz konusu problem zeka geriliği gibi daha ciddi bir öğrenme problemi de olabilir ve çocuk her şeyi nispeten yavaş öğrenir. Zeka geriliğinin pek çok farklı seviyesi vardır ve hafif zeka geriliğine sahip bireyler okuma-yazmayı ve matematiksel işlemler yapmayı öğrenebilirlerken, daha ağır zeka geriliğinin görüldüğü kişiler muhtemelen bunları öğrenemeyeceklerdir. Bu, şiddetli zeka geriliği görülen çocukların hiçbir şey öğrenemeyeceği anlamına gelmez. Bunun anlamı şudur, bu çocuklar diğer çocukların çoğuna kıyasla daha yavaş bir tempoda öğrenir ve okulda bazı özel öğrenim yardımlarına gereksinim duyarlar.

Serebral palsili çocuklar genellikle yürüme, konuşma ve ellerini kullanma gibi işler için motor becerilerini geliştirmek amacıyla farklı türlerde terapiler görürler. Terapistler daha iyi öğrenme ya da işleri daha kolay yapma yolları konusunda insanlarla çalışmak üzere eğitim almış özel öğretmenlerdir. Tıpkı daha iyi bir futbol ya da basketbol oyuncusu olmanız için yeni beceriler edinmenize ve bunları uygulamaya koymanıza yardımcı olan antrenörler gibi, terapistler de insanların yeni beceriler edinmelerine ve bunları uygulamaya koymalarına yardımcı olmak üzere antrenörler yaparlar.

 

Fizyoterapi

 

Fizyoterapistler SP’li çocuklara hareket etmenin ve denge kurmanın daha iyi yollarını öğrenmeleri konusunda yardımcı olurlar. Postural kontrolü sağlarlar, gerekli adaptif cihazlarla fonksiyonelliği arttırırlar, kas iskelet yapısının korunmasını sağlarlar, yürümeyi, tekerlekli sandalyelerini kullanmayı, kendi kendilerine ayakta durmayı ya da basamaklardan güvenli şekilde inip çıkmayı öğrenmelerinde yardımcı olabilirler. Çocuklar fizik tedavide aynı zamanda koşma, tekmeleme, top atma ya da bisiklet sürme gibi eğlence becerileri üzerinde de çalışabilirler.
Konuşma ve Dil Terapisi

 

Konuşma terapistleri çocuklarla iletişim becerileri üzerinde çalışırlar. İletişim becerileri konuşmak, işaret dili kullanmak ya da bir iletişim yardımcısı kullanmak anlamına gelebilir. Konuşabilen SP’li çocuklar konuşma terapistiyle konuşmalarını daha anlaşılır hale getirmek ya da yeni sözcükler öğrenerek, cümleler kurarak konuşmayı öğrenerek ya da dinleme becerilerini geliştirerek dil becerilerini geliştirmek üzerinde çalışabilirler. Konuşma için gerekli olan kasları kontrol etmekte güçlük çektiği için konuşamayan çocuklar işaret dilini öğrenebilir ya da bir tür iletişim yardımcısı kullanabilirler. İletişim yardımcısı, çocuğun isteyebileceği şeyleri gösteren bir kitap veya poster ya da çocuğun mesajını harf harf göstermek için kullanabileceği bir alfabe tablosu olabilir.

 

Uğraşı Terapisi (Ergoterapi)

 

Uğraşı terapistleri genellikle çocuklarla kolların, ellerin ve üst gövdenin daha iyi kullanılmasının yolları üzerinde çalışırlar. Çocuklara yazmanın, çizmenin, makasla bir şeyler kesmenin, dişlerini fırçalamanın, giyinmenin ve yemek yemenin ya da tekerlekli sandalyelerini kontrol etmenin daha iyi ya da daha kolay yollarını öğretebilirler. Uğraşı terapistleri aynı zamanda SP’li çocuklara bazı gündelik işleri biraz daha kolay hale getirecek doğru özel ekipmanları bulmaları konusunda da yardımcı olurlar.

logolar

Bize Ulaşın

Kükürtlü Mh. Karagöz Cd. No:33
Osmangazi/BURSA
Tel: (0224) 233 4999
Tel: (0224) 233 3599
F: (0224) 233 6235

Hızlı İletişim